ΓΙΑΤΙ ΚΑΘΕ ΑΝΤΡΑΣ ΟΦΕΙΛΕΙ ΝΑ ΠΗΓΑΙΝΕΙ ΣΕ ΚΟΥΡΕΙΟ

Ο Φώτης Πέτρου, μας εξηγεί τους λόγους που εκτίμησε εκ νέου τον θαυμαστό κόσμο των μπαρμπέρηκων

Τους τελευταίους μήνες κουρεύομαι σε διάφορα μπαρμπέρικα. Το μεγαλύτερο, όμως, μέρος της ζωής μου πήγαινα σε κομμωτήρια για άντρες και γυναίκες που βρομοκοπούσαν χημικά για περμανάντ και αφρούς χτενίσματος. Και κάθε φορά έφευγα και με ένα κακό κούρεμα. Και, προπαντός, πάντοτε αισθανόμουν ότι βρισκόμουν στο λάθος μέρος. Συνήθως οι πελάτες ήταν ως επί το πλείστον γυναίκες, και μια γυναίκα μού έκοβε τα μαλλιά. Απλώς πήγαινα, καθόμουν σιωπηλός όση ώρα μού έκοβαν τα μαλλιά και έφευγα.

Δεν ξέρω γιατί κάποια στιγμή σταμάτησα να πηγαίνω σε κουρεία. Όταν ήμουν παιδί σύχναζα σε ένα μπαρμπέρικο στον κεντρικό δρόμο της πόλης όπου γεννήθηκα. Ονομαζόταν «Το Φιλικό Κουρείο». Θυμάμαι ότι με γοήτευαν όλα τα εργαλεία του κουρέα. Όμως η πιο δυνατή ανάμνησή μου ήταν η ευδιάκριτη ανδροπρέπεια που απέπνεε ο χώρος. Ακόμα κι ως παιδί μπορούσα να διαισθανθώ ότι ήταν ένα κουλ στέκι για τους άντρες. Είκοσι χρόνια αργότερα ανακαλύπτω πάλι το κουρείο. Σας συνιστώ να κάνετε το ίδιο.

Σύντομη ιστορία των κουρείων

Η περίοδος 1880-1940 ήταν η χρυσή εποχή των μπαρμπέρικων. Αυτό το χρονικό διάστημα οι άντρες κοινωνικοποιούνταν σε όλα τα αρσενικά στέκια, και τα κουρεία συναγωνίζονταν σε δημοφιλία τα σαλούν. Η επίσκεψη στο κουρείο αποτελούσε μια εβδομαδιαία και κάποιες φορές καθημερινή συνήθεια. Οι άντρες περνούσαν από κει όχι μόνο για να κουρευτούν και να ξυριστούν, αλλά και για να τα πούνε με τους φίλους τους.

Στη διάρκεια αυτής της χρυσής εποχής τα κουρεία ήταν σικάτα και συχνά είχαν εκπληκτικό διάκοσμο: Πολύχρωμα μπουκάλια με τονωτικές λοσιόν, φτιαγμένα από φυσητό γυαλί, διέτρεχαν τους μαρμάρινους πάγκους. Οι πολυθρόνες κουρείου ήταν από περίτεχνα σκαλισμένο ξύλο δρυός και καρυδιάς και συνδυάζονταν με ταπετσαρία από έξοχο δέρμα. Τα πάντα, από τα κύπελλα ξυρίσματος μέχρι τις διαφημιστικές επιγραφές, απέπνεαν μια καλλιτεχνική αύρα. Τα καλύτερα μαγαζιά είχαν ακόμη και κρυστάλλινους πολυελαίους, που κρέμονταν από ταβάνια με νωπογραφίες.

Ωστόσο, παρά την τόση πολυτέλεια, στα μπαρμπέρικα ένιωθες καλοδεχούμενος, σαν στο σπίτι σου. Ένα αξιομνημόνευτο, θεσπέσιο αντρικό άρωμα κυριαρχούσε στην ατμόσφαιρα. Οι μυρωδιές του κερασιού, της πυραλίδος, του μήλου και του αρωματικού καπνού της πίπας μπερδεύονταν με την ευωδιά των τονωτικών λοσιόν για τα μαλλιά, των μυραλοιφών (πομάδων), των λαδιών και των ταλκ για τον σβέρκο. Αυτά τα αρώματα πότιζαν το ξύλο και κάθε χαραμάδα του καταστήματος. Τη στιγμή που ένας άντρας έμπαινε στο κουρείο τον καλωσόριζε μια ζεστή οικειότητα. Αμέσως χαλάρωνε και μόλις η ζεστή σαπουνάδα άγγιζε το πρόσωπό του, οι έγνοιες του απλά εξαφανίζονταν.

 

Η παρακμή

Το πρώτο πλήγμα για τα κουρεία ήλθε το 1904, όταν η Gillette ξεκίνησε μια τεράστια καμπάνια προώθησης του ξυραφιού ασφαλείας. Στις διαφημίσεις της παρουσίαζε το ξυράφι ως πιο οικονομικό και βολικό από την επίσκεψη στο κουρείο. Η χρήση των ξυραφιών ασφαλείας «έπιασε» και κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου η κυβέρνηση των ΗΠΑ, παράλληλα με τις φαλτσέτες ξυρίσματος, προμήθευσε τα στρατεύματα και με αυτά. Έχοντας συγκρίνει τα δύο ξυράφια, πολλοί στρατιώτες, αφού επέστρεφαν στην πατρίδα από το μέτωπο, απέρριπταν τόσο τη φαλτσέτα ξυρίσματος όσο και τις συχνές επισκέψεις τους στο κουρείο. Το μπαρμπέρικο έπαψε να αποτελεί μόνιμη συνήθεια, και οι άντρες το επισκέπτονταν πλέον μόνο σε ειδικές περιστάσεις.

Τις δεκαετίες μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο αρκετοί ακόμα παράγοντες συντέλεσαν στην αποδυνάμωση της θέσης του μπαρμπέρικου στην κοινωνία. Εταιρείες, όπως η Sears, άρχισαν να πουλούν στα σπίτια kit κουρέματος, κι έτσι η μαμά άρχισε να κόβει τα μαλλιά τόσο του τζούνιορ όσο και του πατέρα. Έπειτα χτύπησε η Μεγάλη Ύφεση και ο κόσμος έκανε περικοπές σε έξοδα όπως το ξύρισμα σε μπαρμπέρικο. Ακόμα, η απώλεια τόσων αντρών στον Παγκόσμιο Πόλεμο και στον Πόλεμο της Κορέας συρρίκνωσε την πελατεία των κουρείων. Αργότερα, στη δεκαετία του 1960, τη χώρα κατέλαβαν η Μπιτλμάνια και η χίπικη κουλτούρα, και τα στιλ των κουρεμάτων άρχισαν να αλλάζουν. Οι άντρες άφηναν τα μαλλιά τους μακρύτερα και ατημέλητα και οι επισκέψεις τους στον κουρέα έγιναν από αραιές έως ανύπαρκτες.

Ακόμα κι όταν στα 80s τα κοντά μαλλιά ήλθαν ξανά στη μόδα, οι άντρες δεν επέστρεψαν μαζικά στα κουρεία. Αντ’ αυτού, ένας νέος τύπος κομμωτηρίου για άντρες και γυναίκες απορρόφησε τους πρώην πελάτες των κουρείων. Μέρη, όπως το SuperCuts, που δεν ήταν ούτε κομμωτήρια ούτε κουρεία, ικανοποιούσαν τόσο τους άντρες όσο και τις γυναίκες. Πολλές επιτροπές αδειοδότησης διάφορων πολιτειών επιτάχυναν αυτήν την τάση, σταματώντας εντελώς να εκδίδουν άδειες λειτουργίας για κουρεία και στη θέση τους εξέδιδαν μία κοινή για άντρες και γυναίκες άδεια «κοσμετολόγου» για όσους ενδιαφέρονταν να ασχοληθούν με το επάγγελμα του κομμωτή.

 

Γιατί κάθε άντρας οφείλει να πηγαίνει σε κουρείο

 

Ένας κουρέας γνωρίζει πώς να κόψει τα μαλλιά ενός άντρα. 

Το πρόβλημα εστιάζεται στο ότι πολλοί άνθρωποι που δουλεύουν σε κομμωτήρια δεν έχουν εκπαιδευτεί ως κουρείς. Είναι κοσμετολόγοι. Σε αυτήν ακριβώς τη διαφορά οφείλεται και η διαφορά ανάμεσα σε ένα χαζό και σε ένα εξαιρετικό κούρεμα.

Ο κουρέας έχει εκπαιδευτεί να κουρεύει με μηχανή, το βασικό εργαλείο για να κόψει κανείς τα μαλλιά ενός άντρα. Οι κομμωτές, από την άλλη, έχουν εκπαιδευτεί να χρησιμοποιούν ψαλίδια. Επίσης, η εκπαίδευσή τους είναι προσαρμοσμένη στην ικανοποίηση των γυναικείων επιθυμιών. Εξειδικεύονται στο στάιλινγκ, στις βαφές και στις περμανάντ – πράγματα που δεν έχει ανάγκη ένας άντρας. Γι’ αυτό και όταν ζητά κανείς από τη χαριτωμένη κομμώτρια του SuperCuts να τον κουρέψει βάζοντας τη μηχανή στη σκάλα 2, θα φύγει από κει με ένα κακό κούρεμα. Το πιθανότερο είναι πως η κοπέλα δεν έχει ιδιαίτερη εμπειρία στη χρήση της μηχανής. Όμως ένας μπαρμπέρης μπορεί να τη χειριστεί με φινέτσα.

Είναι το κατάλληλο μέρος να πιάσεις κουβέντα με άλλους άντρες. Όταν πήγαινα σε κομμωτήρια, σπανίως θα μιλούσα στη γυναίκα που μου έκοβε τα μαλλιά. Συνήθως λέγαμε ένα δυο λόγια για τις οικογένειές μας, κι αυτό ήταν. Στο τέλος η γυναίκα που με κούρευε συνομιλούσε με τις άλλες γυναίκες στο κομμωτήριο, ενώ εγώ καθόμουν εκεί αμήχανος.

Οι κουρείς, από την άλλη πλευρά, είναι ενδιαφέροντες τύποι και έχουν να αφηγηθούν συναρπαστικές ιστορίες. Κατά καιρούς στο κουρείο έχω συναντήσει έναν συνταγματάρχη των επίλεκτων δυνάμεων, έναν μουσικό που πέρασε δεκατρία χρόνια στον δρόμο περιοδεύοντας με μια τζαζ μπάντα και έναν άνθρωπο που συνέχιζε την οικογενειακή επιχείρηση ύστερα από τρεις γενιές. Καθένας από αυτούς είχε γοητευτικές ιστορίες να μοιραστεί. Κι εγώ, με τη σειρά μου, αισθάνομαι πολύ άνετα να πω ό,τι σκέφτομαι. Οι συζητήσεις για την πολιτική, τα αυτοκίνητα, τα σπορ και την οικογένεια δίνουν και παίρνουν. Οι πελάτες διαβάζουν την εφημερίδα και σχολιάζουν τα γεγονότα της επικαιρότητας. Και πάνω στην κουβέντα αστειευόμαστε και γελάμε. Και το σημαντικό είναι ότι συμμετέχουν όλοι: οι κουρείς, όσοι κουρεύονται εκείνη την ώρα και αυτοί που περιμένουν να έλθει η σειρά τους. Σε αυτήν την ατμόσφαιρα συμβάλλει, επίσης, και η πολυμορφία των ανθρώπων που παίρνουν μέρος στις συζητήσεις: νέοι, ηλικιωμένοι και μεσήλικες γίνονται μια παρέα.

Θεωρώ ότι ένα καλό επιχείρημα σχετικά με τα κουρεία είναι πως αποτελούν ένα από τα τελευταία μέρη δημόσιας συζήτησης στην Αμερική. Πού πηγαίνουν σήμερα οι άνθρωποι απλώς για να συζητήσουν με άλλα άτομα της κοινότητας; Στα καφέ; Κάθε φορά που πηγαίνω σε καφέ παρατηρώ ότι οι άνθρωποι κάθονται στα τραπέζια τους, απασχολημένοι με τις δικές τους δουλειές. Το μόνο άλλο μέρος που μπορώ να σκεφτώ είναι τα μπαρ, αλλά στις μέρες μας τα μπαρ απευθύνονται εξίσου σε άντρες και σε γυναίκες, δεν είναι πλέον προπύργια του αντρισμού. Η απόφοιτη Μελίσα Χάρις-Λέισγουελ έγραψε ένα άρθρο σχετικά με το πώς οι συζητήσεις στα παραδοσιακά κουρεία των μαύρων διαμορφώνουν τις πολιτικές αντιλήψεις της αφροαμερικανικής κοινότητας. Επισήμανε, μάλιστα, ότι στις ζωηρές πολιτικές αντιπαραθέσεις στα κουρεία εμπλέκονται τόσο οι νέοι όσο και οι μεγαλύτεροι. Δυστυχώς, οι λευκοί Αμερικανοί δεν βιώνουν αυτήν την εμπειρία. Επομένως, αν θέλετε να πιάσετε τον σφυγμό της ζωής των πολιτών στην κοινότητά σας, κατευθυνθείτε σε ένα κουρείο.

Μπορείς να απολαύσεις ένα υπέροχο ξύρισμα. Πολλά κουρεία προσφέρουν ακόμα το παραδοσιακό ξύρισμα με ξυράφι που έχει μονή λεπίδα. Πραγματικά, δεν ξέρετε τι χάνετε αν δεν ζήσετε την εμπειρία ενός υπέροχου ξυρίσματος σε μπαρμπέρικο. Το περασμένο Σαββατοκύριακο πήγα σε ένα μπαρμπέρικο της πόλης μου για να ξυριστώ. Κάθισα αναπαυτικά σε μια από εκείνες τις παλιομοδίτικες βελούδινες πολυθρόνες κουρέματος που έχουν τασάκι στα μπράτσα – μια αναδρομή στο παρελθόν, στην εποχή που επιτρεπόταν το κάπνισμα σε δημόσιους χώρους. Και η διαδικασία ξεκίνησε: Αρχικά, ο μπαρμπέρης τύλιξε μια ζεστή πετσέτα γύρω από το πρόσωπό μου. Μετά, μου έκανε μασάζ με μια κρέμα που έχει ως βάση το λεμόνι, έτσι ώστε να καθαρίσουν οι πόροι. Έπειτα μου πέρασε το πρόσωπο με πολλές ακόμα πετσέτες. Αισθανόμουν όμορφα και χαλαρά, τόσο χαλαρά που παραλίγο να αποκοιμηθώ. Στη συνέχεια ο μπαρμπέρης μού έκανε μασάζ με βούτυρο κακάο για να μαλακώσει τα γένια μου. Άπλωσε ζεστή σαπουνάδα, που ανέδιδε αρρενωπότητα, και όχι αυτήν την άθλια, ψεύτικη, κολλώδη ουσία που αγοράζει κανείς σε σωληνάριο. Πήρε στη συνέχεια ένα κοφτερό μεταλλικό ξυράφι και ξύρισε τα γένια μου με φοβερή ακρίβεια· το καλύτερο ξύρισμα της ζωής μου! Το να επιτρέπεις σε κάποιον άλλον να κρατά ένα ξυράφι τόσο κοντά στον λαιμό σου είναι ένας καλός τρόπος να υπενθυμίσεις στον εαυτό σου ότι είσαι ζωντανός.

Στο τέλος, ο μπαρμπέρης μού έβαλε ακόμη μία ζεστή πετσέτα στο πρόσωπο και ολοκλήρωσε με ένα μασάζ με μια καταπραϋντική κρέμα ημέρας. Όταν έφυγα, αισθανόμουν άλλος άνθρωπος, έτοιμος να αντιμετωπίσω κάθε πρόκληση στη ζωή μου.

Είναι μια ωραία εμπειρία για να τη ζήσεις με τον πατέρα σου ή τον γιο σου. Οι άντρες έχουν ανάγκη από παραδοσιακά πράγματα που θα τους ξανασμίξουν. Η παράδοση και οι τελετουργίες βοηθούν τους ανθρώπους να έρθουν κοντά – και η επίσκεψη σε ένα κουρείο με τον πατέρα σου ή τον γιο σου είναι μια εξαιρετική οικογενειακή τελετουργία. Πολλοί άντρες πήγαιναν στο ίδιο κουρείο σε όλη τους τη ζωή και γνώρισαν στους γιους τους τον ίδιο κουρέα και τις ίδιες πολυθρόνες κουρέματος. Τι υπέροχος τρόπος να χτίσεις έναν δεσμό με τους άντρες της ζωής σου!

Θα αισθανθείς πιο αρρενωπός. Κάθε φορά που πηγαίνω στο κουρείο αισθάνομαι πιο αρρενωπός. Δεν ξέρω γιατί. Ίσως αυτό να οφείλεται στον συνδυασμό της μυρωδιάς των τονωτικών λοσιόν για τα μαλλιά με τη συνολική «αντρική» ατμόσφαιρα. Πιο πολύ, όμως, είναι η επίγνωση της παράδοσης των κουρείων. Τα κουρεία είναι διαχρονικά μέρη· δεν μεταβάλλονται με τις αλλαγές στην κουλτούρα. Τα μπαρμπέρικα και οι κουρείς δημιουργούν ακριβώς την ίδια αίσθηση όπως την εποχή κατά την οποία κουρευόταν ο πατέρας σου. Είναι μια τίμια εμπειρία, χωρίς κανένα από τα ανόητα φτιασίδια της μοντέρνας εποχής. Εδώ δεν έχει αποτριχώσεις, περιποιήσεις προσώπου, ανταύγειες ή ραντεβού. Μόνο απλά, υπέροχα κουρέματα και καταπληκτικές συζητήσεις.

 

Όταν φεύγεις από ένα μπαρμπέρικο με ένα εξαιρετικό κούρεμα, δεν μπορείς παρά να αισθανθείς την αρρενωπότητα σε κάθε σου βήμα. Έτσι, την επόμενη φορά που θα εντοπίσεις τον κόκκινο στύλο με τις λευκές ρίγες, κάνε μια στάση. Δεν θα το μετανιώσεις!

Written by The B.Mag